Teleskop Seçim Rehberi
Ülkemizde gökyüzüne olan ilgi giderek artıyor. Hem buna bağlı olarak, hem de teleskop modellerinin çeşitlenmesi ve daha düşük fiyatlarla satın alınabilir hale gelmeleri sayesinde teleskop sahibi olmak isteyenlerin sayısı da artıyor. Ancak bu konudaki en büyük sıkıntı, teleskop seçimi konusunda deneyimli olmayan gözlemcilerin onlara yardımcı olacak bilgiye ulaşmaları. Bu nedenle, teleskop tiplerinden örnekler vererek sizlere bu konuda temel bilgiler aktarmak istiyoruz.
Teleskopların Çalışma Prensibi Nedir?
Objektif merceğinin odaklandığı yerden gelen ışık kırılmaya uğrayarak veya aynalarla yansıtılarak bir noktada toplanır, gözmerceğinden geçen ışık ışınları gözümüze uygun bir biçimde kırılarak görüntü oluşması sağlanır. (Bkz. Şekil 1)
Teleskobun büyütme gücünü ana optiğin odak uzunluğunu gözmerceğinin odak uzunluğuna bölerek bulabilirsiniz. Teleskobun odak uzunluğu ve gözmerceği odak uzunluğu değeri üzerlerinde yazılıdır. Teleskoptaki görüntü kullanılan optiğe bağlı olarak ters oluşur. (Bkz. Şekil 1)
Bunu düzetmek için düzeltici mercekler kullanılır. Eğer yeryüzü gözlemi yapıyorsanız düzeltici mercekler yararlı olacaktır. Gökyüzü gözleminde ise düzeltici merceklere ihtiyaç yoktur.
Teleskopların uzak cisimleri büyük ya da yakın mı gösterir?
Teleskobun görevi, cisimleri büyük göstermek ya da yakınlaştırmak değil ışık toplamaktır. Teleskobun büyütme gücünü teleskobun odak uzunluğuyla birlikte seçilen gözmerceği belirler.
Teleskobun büyütme gücünü nasıl hesaplayabilirim?
Teleskobun büyütme gücü teleskobun odak uzunluğunun gözmerceğinin odak uzunluğuna bölünerek bulunur.
Örneğin: 900mm odak uzunluğuna sahip bir teleskop ile 26mm gözmerceği kullanırsanız teleskobun büyütme gücü:
𝑇𝑒𝑙𝑒𝑠𝑘𝑜𝑏𝑢𝑛 𝑜𝑑𝑎𝑘 𝑢𝑧𝑢𝑛𝑙𝑢ğ𝑢 (𝑚𝑚) / 𝐺ö𝑧𝑚𝑒𝑟𝑐𝑒ğ𝑖𝑛𝑖𝑛 𝑜𝑑𝑎𝑘 𝑢𝑧𝑢𝑛𝑙𝑢ğ𝑢 (𝑚𝑚) = 900 / 26 ≈ 35
Teleskobu aldığımda ne görebilirim? Nasıl bir görüntü beni bekliyor?
Teleskobu aldığınızda eğer mercekli bir teleskop ise yeryüzü, doğa gözlemleri de yapabilirsiniz. Fakat düzeltici prizmanız (erecting prism) yoksa sadece diyagonal prizmanız bulunuyorsa görüntü yatay yönde ters çevrilmiş olarak görünür. Gökyüzü gözlemlerinde görüntünün ters olması önemi olmadığından düzeltici prizma kullanılmaz.
Aynalı teleskoplar görüntüyü her iki yönde de ters çevirir dolayısıyla yeryüzü gözlemi için pek uygun değildir.
Neler Görebilirim: Hemen her teleskop ile Ay gözlemi rahatlıkla yapılır. Gezegenlerden Merkür’ü Venüs’ü ve evrelerini, Mars’ı, Jüpiter ve Satürn’ü görebilirsiniz. Teleskobunuzun çapı, toplayacağı ışık miktarını belirlediğinden teleskobunuzun çapı arttıkça daha iyi bir görüntü elde edersiniz.
Bu yüzden teleskop seçerken bütçeniz içine sığabilecek en geniş çaptaki teleskoplara yönelmeniz görüntü kalitesini arttıracaktır. Yine teleskobun çapına bağlı olarak parlak yıldız kümeleri ve bulutsuları görebilirsiniz.
Gökyüzü Gözlemi için Neler Yapmam Gerekir?
Bilgi sahibi olun
Teleskoplar hakkında yazılmış bu rehberi okuyarak bilgi sahibi olun.
İhtiyaçlarınızı belirleyin
Hangi tip teleskoba ihtiyacınız var, hangi aksesuarlara ihtiyacınız var, neler görebilirsiniz, öğrenin.
Gökyüzü ve astronomi bilginizi arttırın
Astronomi hakkında yazılmış kaynakları okuyun, Astronomi uygulamalarını bilgisayarınıza ve telefonunuza indirin. Unutmayın ne kadar iyi bir teleskobunuz olsa da, onu nereye çevireceğinizi bilmiyorsanız gözlem yapamazsınız!
Teleskop mu yoksa Dürbün mü almalıyım?
Teleskop ve Dürbün detay gösterme açısından birbirinden çok farklıdır. Dürbünlerin büyütme gücü düşük ve çapları küçüktür. Bu yüzden teleskop kadar iyi bir görüntü elde edemezsiniz. Dürbünle geniş alan gözlemi ve doğa gözlemi yapılırken teleskop ile detay gözlemi yapabilirsiniz.
